Qadının 4 toxunulmaz nöqtəsi 18+   |   Pula qarşı allergiyası olan insan   |   Qadınlar 120 il yaşaya biləcəklər   |   Qaradərili insanlar daha sakit olurlar   |   Stress qadınların beynini zəiflədir   |   Panik ataklı xəstələr 10 dəqiqə “ölümü” yaşayırlar   |   Yuxusuzluq kökəldir   |   Oturaq iş qadınları qocaldır   |   Yaşın fərqi varmış   |   Ərə getmək xanımlar üçün xeyirlidir   |   İnsulini sprey əvəz edəcək   |   Uşaqlı qadınlar depressiyaya daha tez düşür   |   Çili bibərləri ağrıkəsicidir   |   Antibakterial sabunlar sağlıq üçün zərərlidir   |   Savadlı ol ürəyin ağrımasın   |   Su filtrindən süzülən xəstəlik   |   Cavan həyat yoldaşı ömrü uzadır   |   Depressiyanın dərmanı - dondurma   |   Kofein beyin xərçəngi risqini azaldır   |   Çox oturmağın zərərləri   |   Gecə təngnəfəsliyi ölümə gətirib çıxarır   |   Kişilərin qadınlarda görmək istədiyi rənglər hansılardır?   |   Dermatoloq: "Xallar dəyişərək BƏDXASSƏLİ ola bilər"   |   Musiqi unsultdan sonra yaddaşı bərpa edir   |   Suyu az içmək beyni qocaldır   |   İtlər xanımlarda allergiya risqini azaldır   |   Boşanma kişilərə də təsir edir   |   Gəzinti ən yaxşı idmandır   |   20 yaşadək normal çəki saxlaya bilsəniz...   |   Qadınların sevimli yaş dövrü   |   Xoruldayan insanlarda avtomobil qəzaları riski daha çox olur   |   Sevgi ürəyə xeyirdir   |   Hıçqırıq hansı xəstəliklərə işarədir?    |   Sevgi qurban tələb edir   |   Şirniyyatı çox yemək qadınların üzlərini qırışdırır   |   Ayaqlarınız xarakterinizdən danışır   |   Böyük Britaniyada ağciyər qalmaqalı   |   Qadınlar yuxuya daha çox ehtiyac duyur   |   Qız uşaqları daha çətin tərbiyə olunur   |   Siqareti tərgitmək üçün nə yeməli?   |   Uşaqların səhhətində kompüterin yaratdığı fəsadlar   |   Təbiətdə işləməyin xeyirli tərəfləri   |   Bakıda möhtəşəm Tibbi Turizm tədbiri keçiriləcək   |   Sadizmə meyilli olan insan portreti   |   Təmiz havada gəzmək intellektual səviyyəni artırır   |   Soğan yemək beyini gücləndirir   |   İdman depressiyanın dərmanıdır   |   Ur (ZOB) haqqında bilmədiklərimiz   |   Yalan danışan xanımlar tez-tez əl-üzlərini yuyurlar   |   “Şiddət və qəddarlıq əks etdirən videoların yayımlanması qadağan edilməlidir”   |   
Sirroz

Sirroz qaraciyər toxumasının çapıqlaşmasını təsvir edən bir anlayışdır. Sirroz zamanı qaraciyərin normal  fəaliyyətini təmin edən hüceyrələrin miqdarı azalır və onların yerini çapıq toxuması tutur. Qaraciyərdə çapıqlaşma fərqli səbəblərdən baş verən iltihabi proses nəticəsində formlaşır. Sirrozun ilkin mərhələlərində qaraciyər öz normal funksiyalarını yerinə yetirir. Amma sirrotik dəyişikliklər artdıqca qaraciyər orqanizm üçün həyati vaciblik daşıyan funksiyalarının həyata keçirə bilmir. 

Qaraciyər kifayət qədər həcmli orqan olub əsas hissəsi sağ tərəfdə olmaqla qarının yuxarı mərtəbəsində yerləşir. Qaraciyər bədəndə olan zərərli maddələrin parçalanması və xaric edilməsi, glycogen adlanan maddənin toplanması və lazim gəldikdə onu glükozaya parçalayaraq bədənin energetik ehtiyaclarının ödənilməsi, qida vasitəsilə daxil olmuş yağ və zülalların həzm edilməsi, qanın laxtalanması üçün vacib olan zülalların sintezi, dərman maddələrinin paçalanması, bağırsaqlarda yağların paçalanması üçün vacib olan ödün yaradılaraq 12 barmaq bağırsağa ötürülməsi kimi vacib funksiyaları həyata keçirir.

 

Əlamətləri

Sirroz qaraciyərdə zədələnmə (çapıqlaşma) müəyyən həddə çatana qədər heç bir əlamət olmadan keçir. Sirroz zamanı aşağıdakı əlamətlər qeyd edilə bilər:

  - Yorğunluq, ümumi zəiflik

  - Tez-tez və asan qanaxma halları

  - Bədən  səthində asanlıqla yaranan qançırlar

  - Qarında mayenin toplanması 

  - İştahasızlıq

  - Ürəkbulanma

  - Ayaqda şişkinlik

  - Çəkinin azalması

 

Səbəbləri

Sirroz qaraciyərdə uzun müddət davam edən və fərqli səbəblər üzündən qaynaqlanan xroniki iltihab proses nəticəsində formalaşır. Qaraciyər hər zədələnmə (iltihab) epizodunda özünü bərpa etməyə çalışır və  nəticədə öz parenximasında çapıq toxumasının formalaşmasına səbəb olur. Zaman keçdikcə qaraciyər öz normal funksiyasını yerinə yetirməyə çətinlik çəkir. Qaraciyərdə sirrotik dəyişikliklər (çapıqlaşma) dərinləşdikcə o artıq öz normal funksiyasını yerinə yetirə bilmir və yuxarıda sadalanan əlamətlərin meydana çıxmasına səbəb olur.

Elə bir zaman gəlir ki, qaraciyər öz fəaliyyətini tam itirir və bu zaman yeganə ümid qaraciyər köçürməsinə qalır. Amma qeyd edək ki,  qaraciyərin bu hala gəlib çatmasına qədər bir qayda olaraq uzun zaman keçir və xəstə öz qaraciyərində gedən prosesi ləngitmək  və ya tam dayandırmaq imkanlarına malik olur. Sirrozun zamanında müəyyən edilməsi üçün xəstəliyi yaradan səbəblər və risk faktorları haqqında ətraflı məlumata malik olmaq lazımdır.

Qaraciyərdə xroniki zədələnməni (iltihabı) yaradan aşağıdakı səbəbləri qeyd etmək olar:
  - Xroniki spirtli içki qəbulu
  - Hepatit B
  - Hepatit C
  - Kistalı Fibroz
  - Öd yollarının destruksiyası (ibtidai bilar sirroz)
  - Qaraciyərdə yağın toplanması (qeyri-alkoqol mənşəli piyli qaraciyər xəstəliyi)
  - Öd yollarının çapıqlaşması və daralması (birincili sklerozlaşdıran xolangit)
  - Süddə olan şəkərin həzm edilə bilməməsi (qalaktozemya)
  - Bədəndə dəmirin toplanması (hematoxromatoziz)
  - Orqanizmin immun sistemi tərəfindən yaranan qaraciyər xəstəliyi (avtoimmun hepatit)
  - İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə bəzi parazitlər (schistosomiasis)
  - Yenidoğulmuşlarda öd yollarının qeyri-kafi formalaşması (Biliar atrezia)
  - Enerji ehtiyatının toplanması və lazım gəldikdə paylanması funksiyasının pozulması (Qlikogen topanması xəstəliyi)
  - Qaraciyərdə misin toplanması (Wilson xəstəliyi)

 

Ağırlaşmalar

Sirrozlu xəstələrdə bir çox ağırlaşmaların olması mümkündür:
  - İnfeksion xəstəliklərin tezliyinin artması. Sirrozlu xəstələrin bədəni infeksiyalarla mübarizə aparmaqda çətinlik çəkir.
  - Maddələr mübadiləsinin pozğunluğu. Qaraciyərdə sirroz bədəndə maddələr mübadiləsinin  pozulmasına səbəb olur. Bu isə öz növbəsində ümumi zəiflik və çəkinin azalmasına gətirib çıxarır
  - Qanda yüksək miqdarda toksinin dövr etməsi. Qaraciyər qanda olan toksinləri çıxdaş edə bilmədiyindən bu toksinlən bütün bədəndə xüsusilə də baş yeyində problemlər yaradır. Buna hepatik ensefalopatiya da deyilir. Belə ki, insanlrın şüurunda dumanlılıq, diggətlərini toplaya bilməmək kimi xüsusiyyətlər əmələ gəlir. Zaman keçdikcə ensefalopatiya süstlük və komaya gətirib çıxara bilər.
  - Qapı venasında təzyiqin artması – portal hipertenziya və qida borusu venalarının varikoz genişlənməsi. Qapı venası bağırsaqlar və dalaqdan gələn venoz qanı qaraciyərə  ötürür və qan təmizləndikdən sonra qaraciyər venaları vasitəsilə aşağı boş venaya axır. Amma sirrozlu xəstələrdə venoz qan qaraciyə daxil ola bilmədiyi üçün qapı venasında toplanıb qalır və onda təzyiqi artırır. Qapı venasında toplanmış qan əlaqəli olan kiçik venalar vasitəsilə ürəyə doğru hərkət edir və bir müddətdən sonra bu venaların genişlənməsinə səbəb olur. Bunlardan ən təhlükəlisi qida borusu və mədə dibində yerləşən venalarıdır. Genişlənmiş (varikoz) qida borusu venaları çox asanlıqla partlaya və həyat üçün təhlükəli qanaxmalara səbəb ola bilir.
  - Qaraciyər xərçənginin formalaşma riski. Sirroz qaraciyərdə Hepatoselülar Karsinoma adlanan xərçəngin formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Odur ki, sirrozu olan xəstələrə tez-tez ultrasonoqrafik müayinədən keçmək tövsiyyə olunur.
   Həkimə nə zaman müraciət etməli
Yuxarıda sadalanan şıkayətləriniz olarsa və ya risk faktorlarından hər hansı biri sizdə olarsa həkimə müraciət etməniz məsləhətdir. Həkimiz sizə müayinə, müalicə və profilaktik tədbirlər haqqında ətraflı məlumat verəcək. 

 

Müayinə planı

Həkiminiz sizə aşağıdakı müayinələrin edilməsini tövsiyyə edə bilər:
  - Qanın ümümi analizı (protrombin müddəti)
  - Qanın biokimyəvi analızı (AST, ALT, QF, ümumi zülal, bilirubin və fraksiyaları)
  - USM
  - Kompüter Tomoqrafiyası
  - MRİ
  - Qaraciyər Biopsiyası

 

Müalicə

Sirrozun tam müalicəsi mümkün olmasa da onun dərinləşməsinin qarşısını almaq  mümkündür. Xəstəliyin ilkin mərhələlərdə müəyyən edilməsi onun müalicəsində daha qənaətbəxş nəticələr əldə edilir. Müalicə zamanı əsas məqsəd sirrozun yaranmasına səbəb olan faktor və ya faktorların aradan qaldırılmasıdır. Bunlara nümunə kimi, spirtli içkiyə aludəliyin və ya vrus hepatitlərinə qarşı müalicəni nümunə gətirmək olar. Qaraciyərin xroniki zədələnməsinə səbəb olan bu kimi faktorların aradan qaldırılması sirrozun dərinləşməsinin qarşısını ala bilir. Məsələn, artıq ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilən alkoqol sirrozları zamanı alkoqol faktorunun aradan qaldırılması nəticəsində 5 illik yaşam müddəti 50%-dən çox olur.

Sirroz zamanı meyadana çıxan ağırlaşmaların da müalicəsi də diqqət mərkəzində saxlanılır. Qarın boşluğnda yığılan maye (assit) və aşağı ətraflarda yaranan şişkinliyin aradan qaldırılması məqsədi ilə diurezi sürətləndirən dərman maddələri və az duzlu pəhriz tətbiq edilir. Bəzi hallarda assitik maye kiçik cərrahi müdaxilə nəticəsində xaric edilə bilər.

Portal hipertenziyalı xəstələr daha çox diqqət mərkəzində saxlanılır. Çünki hər bir zaman həyat üçün təhlükəli olan qida borusu qanaxmalari mümkündür. Bu zaman endoskopik yolla qanaxan damarın bağlanması və qanaxma əleyhinə terapevtik tədbirlərin görülməsi problemi aradan qaldıra bilir. Amma endoskopix xidmətin heç də hər yerdə olmaması üzündən qida borusu venalarının varikoz genişlınməsi olan xəstələr çox ehtiyatlı olmalı və vəziyyətlərinin ciddiliyini diqqət mərkəzində saxlamalıdırlar. Bəzi hallarda portal venada (qapı venasında) təzyin azaldılması məqsədilə dərman maddələrində də istifadə edilir. İnfeksiya ilə yoluxma hallarında həkiminiz sizə antibiotiklər təyin edə bilər.

Qaraciyər xərçənginin skrininqi məqsədilə dövri olaraq ultrasəs müayinəsi və bəzi qan testləri etmək vacibdir. Hepatik ensefalopatiya hallarında həkim bəzi dərman maddələrinin təyini ilə əlamətləri azaltmağa çalışacaq. Dərin sirrotik dəyişikliyə uğramış qaraciyərin transplantasiya yolu ilə dəyişdirilməsi yeganə çıxış yolu hesab edilir. Qaraciyər transplantasiyası ya beyin ölmü təsdiq olunmuş insanın bütöv qaraciyərinin, ya da sağlam donorun qaraciyərinin bir hissəsinin köçürülməsi ilə həyata keçirilir. 

 

Profilaktika

  - Alkoqol qəbulu azaltmaq və ya tam atmaq
  - Sağlam pəhriz
  - Sağlam çəki
  - Kimyəvi preparatları ehtiyatla qəbul edin
  - Hepatit virusları ilə yoluxma riskini azaldın

Baxış sayı
Ay ərzində: 24
Bütünlüklə: 1103